Virt-Manager / KVM

Deze handleiding beschrijft het opzetten van een Windows 11 VM met virt-manager via KVM/QEMU, VirtIO-drivers en SPICE GL-acceleratie via de AMD iGPU. Een solide open-source optie voor dagelijks kantoorwerk.

Windows 11 Enterprise ISO

Optie 1: Evaluatie (90-daagse trial)

Download evaluatie ISO (~6,6 GB) van Microsoft:

microsoft.com/en-us/evalcenter/download-windows-11-enterprise

90 dagen gratis, geen bloatware, geen verplichte Microsoft-account.

Optie 2: Media Creation Tool + Activatiescript

Gebruik de officiële Windows 11 Media Creation Tool met een activatiemethode:

1. Download Windows 11 Media Creation Tool
2. Maak installatiemedium aan op een USB-stick of ISO-bestand
3. Gebruik MAS (Microsoft Activation Scripts) voor activatie:
   • Open PowerShell als Administrator in Windows
   • Voer uit: irm https://get.activated.win | iex
   • Selecteer de juiste activatiemethode voor je setup
   • Geen 90-daagse beperking, volledige Windows 11-ervaring

Optie 3: AtlasOS (Geoptimaliseerd voor prestaties)

AtlasOS creëert een uitgeklede Windows 11 ISO met bloatware verwijderd en onnodige services uitgeschakeld, wat zorgt voor aanzienlijk betere prestaties in een VM.

Een AtlasOS ISO aanmaken:

• Vanaf een Windows machine: Download de AtlasOS Playbook en voer deze uit op een Windows-installatie om een geoptimaliseerde ISO aan te maken
• Vanuit de VM (OOBE): Je kunt de AtlasOS Playbook rechtstreeks uitvoeren tijdens de initiële setupfase van Windows 11

Belangrijk: ISOs gemaakt met AtlasOS zijn alleen voor persoonlijk gebruik. Distribueer of deel deze ISOs niet, want ze bevatten Microsoft-software. Iedere gebruiker moet zijn eigen geoptimaliseerde kopie aanmaken met de officiële tools en AtlasOS Playbook.

Installatie

1. Packages installeren:

sudo pacman -S virt-manager qemu-full swtpm edk2-ovmf dnsmasq

Let op: Het virtio-win pakket is beschikbaar vanuit de AUR (yay -S virtio-win) of je kunt de ISO direct downloaden in een latere stap.

2. Gebruiker toevoegen aan libvirt-groep:

sudo usermod --append --groups libvirt $(whoami)

Log uit en weer in (of herstart) voordat je virt-manager opent.

3. Libvirtd starten en inschakelen:

sudo systemctl enable --now libvirtd

4. Standaard netwerk configureren:

sudo virsh net-start default
sudo virsh net-autostart default

Let op: Als je “network is already active” ziet, draait het netwerk al.

sudo ufw allow in on virbr0 to any port 53 proto udp comment 'VM DNS'
sudo ufw allow in on virbr0 to any port 67 proto udp comment 'VM DHCP'
sudo ufw route allow in on virbr0
sudo ufw route allow out on virbr0

5. VirtIO drivers ISO downloaden:

# Download de officiële stable VirtIO drivers ISO (~753 MB)
sudo curl -L -o /var/lib/libvirt/images/virtio-win.iso \
  https://fedorapeople.org/groups/virt/virtio-win/direct-downloads/stable-virtio/virtio-win.iso

# Controleer de download (moet ~753 MB zijn)
ls -lh /var/lib/libvirt/images/virtio-win.iso

Laat de download volledig afronden; het is een groot bestand.

6. Controleer je setup:

# Check of je in de libvirt groep zit (na opnieuw inloggen)
groups

# Je zou "libvirt" in de output moeten zien
# Zo niet, log dan uit en weer in

# Test of libvirt werkt
sudo virsh list --all

7. Windows ISO klaarzetten:

Download of kopieer je Windows 11 Enterprise ISO naar /var/lib/libvirt/images/:

# Als je de ISO al hebt gedownload:
sudo cp ~/Downloads/Enterprise-25H2.iso /var/lib/libvirt/images/

# Of download direct naar de juiste locatie:
sudo curl -L -o /var/lib/libvirt/images/Enterprise-25H2.iso [ISO_URL]

Virt-manager kan nu beide ISO’s direct selecteren uit deze directory.

8. (Optioneel) Apart opslagpool aanmaken voor VM-schijven:

Standaard slaat virt-manager alles op in /var/lib/libvirt/images/. Als je VM disks op een aparte schijf of partitie wilt:

1. Maak het mountpoint aan en mount je schijf (bijv. /mnt/vmstore)
2. In virt-manager: Edit → Connection Details → Storage
3. Klik op + om een nieuw pool toe te voegen
4. Naam: vmstore, Type: dir, Target Path: /mnt/vmstore

Zo houd je grote VM-schijfimages van je rootbestandssysteem af.

9. VM aanmaken in virt-manager:

• File → New Virtual Machine → Local install media
• Selecteer Windows 11 Enterprise ISO
• Memory: 8192 MB (8 GB), CPUs: 8, Storage: 200 GB (qcow2)
• Vink “Customize configuration before install” aan

10. Hardware configureren:

11. VirtIO ISO toevoegen:

• Add Hardware → Storage → CDROM
• Selecteer /var/lib/libvirt/images/virtio-win.iso
• Bus: SATA

Klik Begin Installation.

Windows Installatie

1. VirtIO storage driver laden:

Op “Where do you want to install Windows?”:

• Load driver → Browse → viostor\w11\amd64\ → Next

2. Installatie voltooien

3. Lokaal account:

Als “I don’t have internet” niet beschikbaar is:

• Shift+F10 → start ms-cxh:localonly → Enter

4. VirtIO guest tools installeren (tijdens OOBE):

Installeer de VirtIO guest drivers voor betere prestaties voordat je de OOBE afrondt:

• Druk op Shift+F10 om een opdrachtprompt te openen
• De VirtIO ISO is gemount als CD-ROM station (bijv. D: of E:)
• Voer de installer uit: D:\virtio-win-guest-tools.exe
• Sluit na installatie de opdrachtprompt en ga verder met de OOBE

Dit installeert alle VirtIO drivers (netwerk, display, balloon, etc.) zodat Windows vanaf het begin met optimale prestaties draait.

5. SPICE Guest Tools:

Download en installeer voor klembord/bestandsdeling:

spice-guest-tools-latest.exe (van spice-space.org)

Windows draait nu met goede performance.

Post-install VM optimalisatie

Nadat Windows is geïnstalleerd en de guest tools aanwezig zijn, kun je de VM-configuratie fine-tunen voor betere prestaties. Hieronder staat de geoptimaliseerde XML-configuratie met een uitleg van de belangrijkste instellingen.

Belangrijkste configuratiekeuzes uitgelegd

Volledige VM XML-referentie

<domain type="kvm">
  <name>win11</name>
  <uuid>2a2aa4b0-5f6e-4d0e-a422-de3d63b8966f</uuid>
  <title>win11</title>
  <metadata>
    <libosinfo:libosinfo xmlns:libosinfo="http://libosinfo.org/xmlns/libvirt/domain/1.0">
      <libosinfo:os id="http://microsoft.com/win/11"/>
    </libosinfo:libosinfo>
  </metadata>
  <memory unit="KiB">8388608</memory>
  <currentMemory unit="KiB">8388608</currentMemory>
  <vcpu placement="static">8</vcpu>
  <os firmware="efi">
    <type arch="x86_64" machine="pc-q35-10.1">hvm</type>
    <firmware>
      <feature enabled="yes" name="enrolled-keys"/>
      <feature enabled="yes" name="secure-boot"/>
    </firmware>
    <loader readonly="yes" secure="yes" type="pflash" format="qcow2">/usr/share/edk2/ovmf/OVMF_CODE_4M.secboot.qcow2</loader>
    <nvram template="/usr/share/edk2/ovmf/OVMF_VARS_4M.secboot.qcow2" templateFormat="qcow2" format="qcow2">/var/lib/libvirt/qemu/nvram/win11_VARS.qcow2</nvram>
    <boot dev="hd"/>
  </os>
  <features>
    <acpi/>
    <apic/>
    <hyperv mode="custom">
      <relaxed state="on"/>
      <vapic state="on"/>
      <spinlocks state="on" retries="8191"/>
      <vpindex state="on"/>
      <runtime state="on"/>
      <synic state="on"/>
      <stimer state="on"/>
      <frequencies state="on"/>
      <tlbflush state="on"/>
      <ipi state="on"/>
      <avic state="on"/>
    </hyperv>
    <vmport state="off"/>
    <smm state="on"/>
  </features>
  <cpu mode="host-passthrough" check="none" migratable="on">
    <topology sockets="1" dies="1" clusters="1" cores="8" threads="1"/>
  </cpu>
  <clock offset="localtime">
    <timer name="rtc" tickpolicy="catchup"/>
    <timer name="pit" tickpolicy="delay"/>
    <timer name="hpet" present="no"/>
    <timer name="hypervclock" present="yes"/>
  </clock>
  <on_poweroff>destroy</on_poweroff>
  <on_reboot>restart</on_reboot>
  <on_crash>destroy</on_crash>
  <pm>
    <suspend-to-mem enabled="no"/>
    <suspend-to-disk enabled="no"/>
  </pm>
  <devices>
    <emulator>/usr/bin/qemu-system-x86_64</emulator>
    <disk type="file" device="disk">
      <driver name="qemu" type="qcow2" cache="writeback" io="threads" discard="unmap"/>
      <source file="/mnt/vmstore/win11.qcow2"/>
      <target dev="vda" bus="virtio"/>
    </disk>
    <controller type="usb" index="0" model="qemu-xhci" ports="15"/>
    <controller type="pci" index="0" model="pcie-root"/>
    <controller type="virtio-serial" index="0"/>
    <interface type="network">
      <source network="default"/>
      <model type="virtio"/>
    </interface>
    <serial type="pty">
      <target type="isa-serial" port="0">
        <model name="isa-serial"/>
      </target>
    </serial>
    <console type="pty">
      <target type="serial" port="0"/>
    </console>
    <channel type="spicevmc">
      <target type="virtio" name="com.redhat.spice.0"/>
    </channel>
    <channel type="unix">
      <target type="virtio" name="org.qemu.guest_agent.0"/>
    </channel>
    <input type="keyboard" bus="virtio"/>
    <input type="tablet" bus="virtio"/>
    <input type="mouse" bus="ps2"/>
    <input type="keyboard" bus="ps2"/>
    <tpm model="tpm-crb">
      <backend type="emulator" version="2.0"/>
    </tpm>
    <graphics type="spice">
      <listen type="none"/>
      <image compression="off"/>
      <streaming mode="filter"/>
      <gl enable="yes" rendernode="/dev/dri/by-path/pci-0000:66:00.0-render"/>
    </graphics>
    <sound model="ich9"/>
    <audio id="1" type="spice"/>
    <video>
      <model type="virtio" heads="1" primary="yes">
        <acceleration accel3d="yes"/>
      </model>
    </video>
    <redirdev bus="usb" type="spicevmc"/>
    <redirdev bus="usb" type="spicevmc"/>
    <watchdog model="itco" action="reset"/>
    <memballoon model="virtio"/>
  </devices>
</domain>

Guest tools installatie (in Windows)

Voor de beste VM-prestaties moeten twee sets guest tools worden geïnstalleerd in de Windows guest:

VirtIO Guest Tools (van de VirtIO ISO):

• Installeert geparavirtualiseerde drivers voor disk, netwerk, display, memory balloon, serial en input
• Installeert ook de QEMU Guest Agent voor host-guest communicatie
• Zonder deze drivers zijn disk- en netwerkprestaties aanzienlijk slechter

SPICE Guest Tools (van spice-space.org):

• Maakt klembord-deling mogelijk tussen host en guest
• Maakt drag-and-drop bestandsoverdracht mogelijk
• Maakt dynamische schermresolutie mogelijk (guest-resolutie volgt het SPICE-venster)
• Installeert de SPICE WebDAV-agent voor mapdeling

Beide zijn essentieel voor een soepele VM-ervaring.

Snapshots

# Snapshot maken (VM moet uit)
virsh shutdown win11
qemu-img snapshot -c snapshot-naam /mnt/vmstore/win11.qcow2

# Lijst
qemu-img snapshot -l /mnt/vmstore/win11.qcow2

# Terugdraaien
qemu-img snapshot -a snapshot-naam /mnt/vmstore/win11.qcow2